Độ sâu trường ảnh không chỉ phụ thuộc vào khẩu độ. Khám phá 7 yếu tố thường bị bỏ qua khiến bức ảnh mất đi hiệu ứng mong muốn
Tầm quan trọng của việc hiểu đúng về độ sâu trường ảnh
Độ sâu trường ảnh là một trong ba trụ cột của nhiếp ảnh cùng với khẩu độ, tốc độ màn trập và ISO, nhưng lại là yếu tố khó nắm bắt nhất đối với người mới. Hiểu đúng về độ sâu trường ảnh giúp bạn chủ động quyết định vùng nào trong khung hình sẽ sắc nét và vùng nào sẽ mờ đi một cách có chủ đích. Dưới đây là hai khía cạnh cơ bản để bạn nắm vững khái niệm quan trọng này.
Bản chất và vai trò của độ sâu trường ảnh trong nhiếp ảnh
Độ sâu trường ảnh là khoảng cách tính từ điểm gần nhất đến điểm xa nhất trong khung hình mà mắt người xem cảm nhận được là sắc nét chấp nhận được. Nói một cách dễ hiểu, nó là vùng không gian phía trước và phía sau chủ thể lấy nét mà ảnh vẫn rõ, thay vì chỉ có duy nhất một mặt phẳng lấy nét. Vai trò quan trọng nhất của độ sâu trường ảnh là tách biệt chủ thể khỏi hậu cảnh, hướng mắt người xem vào đúng vị trí bạn muốn. Trong chụp chân dung, độ sâu trường ảnh nông làm mờ phông, loại bỏ các chi tiết gây rối ở phía sau, trong khi chụp phong cảnh lại cần độ sâu trường ảnh sâu để từ hòn đá dưới chân đến ngọn núi xa nhất đều rõ nét. Kiểm soát được độ sâu trường ảnh đồng nghĩa với việc bạn kiểm soát được sự chú ý của người xem ngay từ cái nhìn đầu tiên.
Sự khác biệt giữa độ sâu trường ảnh nông và sâu
Độ sâu trường ảnh nông là khi vùng sắc nét rất hẹp, chỉ đủ bao quanh chủ thể chính, trong khi hậu cảnh và tiền cảnh bị xóa mờ hoàn toàn thành các mảng khối trừu tượng. Kiểu này thường đạt được bằng cách sử dụng khẩu độ lớn như f1.4, f1.8 hoặc f2.8, kết hợp với tiêu cự dài và khoảng cách chụp gần. Ngược lại, độ sâu trường ảnh sâu là khi mọi thứ từ cận cảnh đến vô cực đều hiện ra rõ ràng, sắc nét, thường đạt được bằng khẩu độ nhỏ từ f8 đến f16, tiêu cự góc rộng và chụp ở khoảng cách xa chủ thể. Một điểm quan trọng cần nhớ là độ sâu trường ảnh phân bố không đều, thường khoảng 1/3 phía trước điểm lấy nét và 2/3 phía sau điểm lấy nét. Sự khác biệt này cho phép nhiếp ảnh gia linh hoạt lựa chọn: nông để kể câu chuyện về cá nhân và cảm xúc, sâu để kể câu chuyện về không gian và bối cảnh.
7 Yếu tố sai lầm khiến bạn không thể làm chủ độ sâu trường ảnh
Có rất nhiều nhiếp ảnh gia hiểu lý thuyết về độ sâu trường ảnh nhưng vẫn không kiểm soát được nó trong thực tế vì mắc phải những sai lầm cơ bản. Bảy yếu tố dưới đây là những lỗi phổ biến nhất khiến việc kiểm soát vùng sắc nét trở nên khó khăn. Nhận diện và tránh chúng sẽ giúp bạn làm chủ công cụ mạnh mẽ này một cách nhanh chóng.
Chọn khẩu độ không phù hợp với mục tiêu độ sâu trường ảnh
Nhiều người nghĩ rằng khẩu độ càng lớn thì ảnh càng đẹp, nên lúc nào cũng chụp ở f1.4 hoặc f1.8 dù cho chụp phong cảnh hay ảnh nhóm đông người. Hậu quả là các thành viên ở hàng sau bị mờ nhòe hoặc toàn bộ khung cảnh phía xa không còn chi tiết. Hãy nhớ rằng khẩu độ lớn dành cho chụp chân dung đơn lẻ, còn khẩu độ nhỏ từ f8 đến f16 mới là lựa chọn đúng cho phong cảnh và ảnh cần độ sâu trường ảnh lớn.
Sử dụng tiêu cự ống kính quá ngắn làm giảm độ sâu trường ảnh
Một số người chọn ống kính góc rộng để chụp chân dung vì nghĩ rằng nó sẽ có độ sâu trường ảnh nông đẹp mắt. Thực tế, ống kính càng ngắn càng có độ sâu trường ảnh sâu hơn ở cùng một khẩu độ và khoảng cách, khó tạo ra hiệu ứng xóa phông. Để có phông mờ đẹp, hãy dùng tiêu cự từ 50mm trở lên, và nếu muốn mọi thứ rõ nét từ gần đến xa, hãy ưu tiên góc rộng dưới 35mm.
Khoảng cách từ máy đến chủ thể quá xa làm mất độ sâu trường ảnh
Chụp từ xa khiến ngay cả khẩu độ lớn cũng không thể tạo ra độ sâu trường ảnh nông đủ để làm mờ hậu cảnh. Một bức chân dung chụp từ khoảng cách 5 mét trở lên, dù dùng f1.4, vẫn có thể khiến cả người mẫu và nền phía sau cùng rõ nét. Hãy tiến lại gần chủ thể trong khoảng 1 đến 2 mét nếu muốn xóa phông triệt để, và lùi xa khi cần ghi nhận toàn bộ bối cảnh xung quanh.
Đặt chủ thể quá gần hậu cảnh phá hỏng độ sâu trường ảnh
Ngay cả khi đã dùng khẩu độ lớn và ống kính tele, nếu người mẫu đứng sát vào một bức tường hoặc dựa lưng vào một tán cây, hậu cảnh vẫn không thể bị xóa mờ. Khoảng cách giữa chủ thể và hậu cảnh càng lớn, hậu cảnh càng mờ, vì nó nằm xa vùng lấy nét. Hãy yêu cầu người mẫu đứng cách xa nền phía sau ít nhất 3 đến 5 mét để tạo ra lớp phông mịn màng.
Bỏ qua tác động của kích thước cảm biến đến độ sâu trường ảnh
Nhiều người chuyển từ máy ảnh crop sang full-frame nhưng vẫn giữ nguyên thói quen dùng khẩu độ f2.8 để chụp chân dung. Trên full-frame, cùng một khẩu độ và ống kính, độ sâu trường ảnh sẽ nông hơn rõ rệt so với crop, dễ khiến mắt hoặc mũi bị lệch vùng lấy nét. Hãy nhớ rằng cảm biến càng lớn, càng cần khép khẩu nhiều hơn nếu muốn giữ vùng sắc nét tương đương như trên cảm biến nhỏ.
Lấy nét sai điểm làm lệch vùng rõ nét của độ sâu trường ảnh
Sai lầm phổ biến là lấy nét vào mũi khi chụp chân dung khẩu lớn, khiến mắt bị mờ dù chỉ cách điểm lấy nét vài centimet. Với độ sâu trường ảnh rất nông ở f1.4, vùng sắc nét có thể chỉ dày vài mm, đủ để làm rõ mắt nhưng làm mờ tai và sống mũi. Hãy luôn lấy nét vào mắt gần nhất đối với chụp người, và lấy nét vào khoảng 1/3 khung hình từ dưới lên khi chụp phong cảnh để tối ưu vùng sắc nét.
Hiện tượng tán xạ khi khép khẩu quá nhỏ làm mờ độ sâu trường ảnh
Nhiều người nghĩ rằng khép khẩu càng nhỏ như f22 hoặc f32 thì ảnh càng sắc nét, nhưng thực tế ngược lại do hiện tượng nhiễu xạ ánh sáng. Khi khẩu độ quá nhỏ, ánh sáng bị bẻ cong khi đi qua lỗ khẩu, làm toàn bộ ảnh bị mờ và thiếu độ tương phản. Khẩu độ tối ưu cho độ sâu trường ảnh sâu mà vẫn giữ được độ sắc nét thường nằm trong khoảng f8 đến f11, chỉ nên dùng f16 trở lên khi thực sự cần thiết.
Độ sâu trường ảnh là một trong những công cụ mạnh mẽ nhất để kể chuyện bằng hình ảnh, nhưng cũng là thứ dễ bỏ lỡ nếu bạn không hiểu rõ các yếu tố chi phối nó. Những sai lầm từ việc chọn khẩu độ, tiêu cự, khoảng cách chụp, vị trí chủ thể, kích thước cảm biến, điểm lấy nét cho đến hiện tượng tán xạ ánh sáng đều có thể phá hỏng ý đồ sáng tạo của bạn. Khi đã nhận diện được từng nguyên nhân, việc điều chỉnh để có được vùng sắc nét như ý trở nên đơn giản và có chủ đích hơn rất nhiều. Hãy theo dõi thêm các bài viết cùng chủ đề khác để cập nhật thêm nhiều kỹ thuật kiểm soát ống kính và thiết lập máy ảnh chuyên sâu hơn.
